Ngày 16/9 hằng năm được Liên Hợp Quốc lựa chọn là Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ozon, nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của tầng ozon và thúc đẩy các hoạt động bảo vệ môi trường trên phạm vi toàn cầu.
Năm 2026, sự kiện mang chủ đề “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” (Global Action for a Cooler Planet). Đây cũng là dấu mốc 10 năm kể từ khi Bản sửa đổi Kigali của Nghị định thư Montreal được thông qua, mở ra một giai đoạn mới trong nỗ lực giảm dần HFC và thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững.
Từ bảo vệ tầng ozon đến bài toán làm mát bền vững
Nghị định thư Montreal được xây dựng nhằm kiểm soát và từng bước loại bỏ các chất làm suy giảm tầng zon. Qua nhiều năm, thỏa thuận quốc tế này đã thúc đẩy sự chuyển đổi công nghệ và phát triển các chất thay thế phù hợp hơn.
Đến năm 2016, Bản sửa đổi Kigali tiếp tục mở rộng phạm vi tác động của Nghị định thư Montreal khi đưa các chất hydrofluorocarbon (HFC) vào lộ trình giảm dần.
Điểm đáng chú ý là HFC không phải nhóm chất làm suy giảm tầng ozon, nhưng nhiều HFC có tiềm năng gây nóng lên toàn cầu (GWP) cao. Trong khi đó, HFC lại được sử dụng phổ biến trong các thiết bị lạnh và điều hòa không khí.
Theo Ban Thư ký Ozon, việc giảm dần HFC đang được gắn với quá trình chuyển đổi sang các công nghệ làm mát có hiệu suất năng lượng cao hơn và các môi chất lạnh có tác động thấp hơn đến khí hậu.
Vì vậy, câu chuyện về môi chất lạnh hiện nay không chỉ dừng lại ở khả năng tạo lạnh. Hiệu suất năng lượng, GWP, an toàn khi sử dụng và việc quản lý môi chất trong suốt vòng đời thiết bị ngày càng trở thành những yếu tố được quan tâm.
Làm mát bền vững không chỉ là thay đổi môi chất lạnh
Nhu cầu sử dụng điều hòa và thiết bị lạnh tiếp tục tăng cùng với quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế và nhiệt độ ngày càng cao. Điều này đặt ra một bài toán kép cho ngành lạnh và điều hòa: vừa đáp ứng nhu cầu làm mát, vừa hạn chế tác động đến môi trường và khí hậu.
Theo định hướng được nhấn mạnh trong các hoạt động hưởng ứng Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ozon năm 2026, làm mát bền vững cần được nhìn nhận trên nhiều khía cạnh.
Trước hết là giảm nhu cầu làm mát không cần thiết thông qua thiết kế công trình phù hợp, các giải pháp làm mát thụ động và sử dụng năng lượng hiệu quả. Tiếp theo là nâng cao hiệu suất của thiết bị và hệ thống lạnh, đồng thời từng bước chuyển sang những môi chất lạnh có GWP thấp hơn, phù hợp với yêu cầu về môi trường và điều kiện vận hành.
Một yếu tố khác cũng rất quan trọng là quản lý môi chất lạnh trong suốt vòng đời. Việc hạn chế rò rỉ, thu hồi môi chất khi sửa chữa hoặc bảo dưỡng, cũng như tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý đúng cách có thể góp phần hạn chế lượng môi chất phát thải ra môi trường. Như vậy, làm mát bền vững không phải là một giải pháp đơn lẻ mà là sự kết hợp giữa công nghệ, môi chất lạnh, hiệu quả năng lượng và quản lý vòng đời thiết bị.
Việt Nam từng bước tăng cường quản lý môi chất lạnh
Việt Nam tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994, đồng thời phê duyệt Bản sửa đổi Kigali vào năm 2019.
Trong những năm gần đây, Việt Nam tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến quản lý các chất được kiểm soát, trong đó có môi chất lạnh thuộc phạm vi quản lý.
Theo thông tin được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố trong các hoạt động hưởng ứng Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ozon 2026, Việt Nam đã từng bước loại trừ các chất như CFC, Halon và CTC; đồng thời triển khai lộ trình kiểm soát HCFC và quản lý HFC. Từ năm 2024, HFC được quản lý theo hạn ngạch nhập khẩu nhằm thực hiện lộ trình giảm dần theo Bản sửa đổi Kigali.
Định hướng quản lý cũng đang chuyển từ việc chỉ kiểm soát lượng môi chất mới đưa vào thị trường sang quan tâm nhiều hơn đến toàn bộ vòng đời của môi chất lạnh.
Điều này bao gồm việc hạn chế rò rỉ trong quá trình sử dụng, thu hồi khi thiết bị được sửa chữa hoặc loại bỏ và tăng cường khả năng tái sử dụng, tái chế, tái sinh hoặc xử lý phù hợp.
Xu hướng sử dụng môi chất lạnh có tác động thấp đến khí hậu
Bản sửa đổi Kigali tạo động lực để ngành lạnh và điều hòa từng bước chuyển đổi sang các giải pháp có mức tác động thấp hơn đến khí hậu.
Trong thực tế, xu hướng này đang thúc đẩy sự quan tâm đến nhiều nhóm môi chất lạnh khác nhau, trong đó có các môi chất có GWP thấp như R290 và R600a.
Tuy nhiên, việc lựa chọn môi chất lạnh không nên chỉ dựa trên tiêu chí GWP. Mỗi loại môi chất có những đặc tính khác nhau về khả năng làm lạnh, áp suất làm việc, hiệu suất năng lượng, tính an toàn, khả năng cháy và yêu cầu kỹ thuật của thiết bị.
Do đó, loại môi chất được sử dụng cần phù hợp với thiết kế, model thiết bị và yêu cầu của nhà sản xuất. Việc chuyển đổi sang một môi chất khác không nên thực hiện tùy ý chỉ vì môi chất đó có GWP thấp hơn.
Đây cũng là lý do ngành lạnh cần song song nâng cao năng lực kỹ thuật, cập nhật công nghệ và thực hiện đúng các yêu cầu về an toàn trong quá trình lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng.
Doanh nghiệp ngành lạnh đóng vai trò như thế nào?
Quá trình chuyển đổi sang làm mát bền vững không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay nhà sản xuất thiết bị. Các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng môi chất lạnh cũng có vai trò trong việc cung cấp sản phẩm đúng chủng loại, nguồn gốc rõ ràng và phù hợp với nhu cầu sử dụng.
Đối với người sử dụng thiết bị lạnh và điều hòa, lựa chọn đúng môi chất theo yêu cầu của nhà sản xuất là yếu tố quan trọng để hệ thống hoạt động ổn định. Đồng thời, việc bảo dưỡng đúng cách và hạn chế rò rỉ môi chất cũng góp phần giảm phát thải trong quá trình vận hành.
Với xu hướng ngành lạnh ngày càng chú trọng đến hiệu quả năng lượng và tác động môi trường, việc cập nhật thông tin về các loại môi chất lạnh và đặc tính của từng dòng sản phẩm sẽ ngày càng cần thiết đối với đại lý, cửa hàng điện lạnh và các đơn vị sử dụng thiết bị.
Hành động vì một tương lai làm mát bền vững
Năm 2026 đánh dấu một thập kỷ kể từ khi Bản sửa đổi Kigali được thông qua. Thông điệp “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” cho thấy bảo vệ tầng ozon và ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng gắn liền với quá trình phát triển của ngành lạnh. Từ việc lựa chọn công nghệ, nâng cao hiệu suất thiết bị, sử dụng môi chất phù hợp cho đến kiểm soát rò rỉ và quản lý môi chất sau quá trình sử dụng, mỗi khâu đều có thể góp phần hướng ngành làm lạnh đến mô hình bền vững hơn.
Là đơn vị cung cấp môi chất lạnh, Thanh Kim Long cập nhật và phân phối nhiều dòng gas lạnh phục vụ các ứng dụng trong điều hòa không khí, thiết bị lạnh, kho lạnh và các hệ thống làm lạnh khác. Việc lựa chọn môi chất phù hợp với thiết bị và mục đích sử dụng là bước quan trọng để đảm bảo hiệu quả vận hành, đồng thời đáp ứng xu hướng phát triển của ngành lạnh trong giai đoạn mới.
Nguồn: Báo Nông nghiệp & Môi trường
Thanh Kim Long Co. SINCE 1994
51 Đoàn Như Hài, Phường Xóm Chiếu, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: (+84) 28 3940 0991
Website: www.thanhkimlong.vn
